Szlak Dominikanów w Wilnie. Historia Zakonu Dominikanów.

4 Obiekty

17 Kilometrów

3 Godziny

Wiadomo, że pierwsi Dominikanie przybyli na Litwę w XIII w.: Mendoga ochrzcił Dominikanin Henryk, a pierwszy biskup Litwy też był Dominikaninem, ale najprawdopodobniej później przez kilkaset lat nie było ich w mieście. Wzmianka o Kościele Świętego Ducha, jako pierwszego miejsca Zakonu Dominikanów, sięga dopiero 1501 r. W 1647 r. po założeniu oddzielnej litewskiej prowincji Dominikanów, miejsce to stało się centrum zakonu. Kroniki dominikańskie podają, że do połowy     XVII w. mieszkało tu około 60 zakonników. Kiedy ich liczba wzrosła, osiedlili się na Łukiszkach i Werkach (w obecnej Kalwarii Wileńskiej).  W XIX w. carat zakazał działalność Dominikanów, a w międzywojniu władza sowiecka zlikwidowała odbudowaną prowincję. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, Dominikanie przenieśli się w 1993 r. do zwróconych im lokali w pobliżu Kościoła       św. Apostołów Filipa i Jakuba w Wilnie, gdzie do dzisiaj utrzymują oni kontakty nie tylko z wiernymi – współpracują też z Akademią Muzyczną. W Kościele tym często organizują koncerty muzyki klasycznej i sakralnej.

W ciągu długiego czasu swojego istnienia Dominikanie pozostawili wyraźnie ślady w historii Kościoła i państwa litewskiego. Oprócz założyciela zakonu od dawna czczony był św. Hiacynt (Jacek), który przybywał z misjami na ziemie litewskie. Kult tego świętego – patrona Polski i Litwy – ma głębokie tradycje. Świadczy o tym kaplica postawiona na jego cześć w pobliżu granicy miasta Wilna (obecnej ulicy S. Konarskiego) w 1501 r., która znajduje się tam do dziś. Dobrze jest również wspomnieć o innej dominikańskiej pobożności, którą Dominikanie sprowadzili na Litwę, to – rozważania Drogi Krzyżowej, zwane Kalwariami. W Wilnie, na terenie dzielnicy Werki, zakonnicy budowali stacje Drogi Krzyżowej wraz z późnobarokowym Kościołem i klasztorem. Zakonnicy dominikańscy rozpowszechnili również modlitwę różańcową. Z tradycji Kościoła wiadomo, że w 1214 r. sama Najświętsza Maryja Panna podała św. Dominkowi różaniec. W 1569 r. Dominikanin papież Pius V zatwierdził modlitwę różańcową i rozpowszechnił ją w całym Kościele katolickim. Cały różaniec składa się z trzech części Radosnej, Bolesnej i Chwalebnej, a w 2002 r. św. Jan Paweł II dodał czwartą część – tajemnicę Światła.

Doskonale wykształceni Dominikanie lub kaznodzieje byli inicjatorami piśmiennictwa na Litwie: organizowali i publikowali dzieła filozoficzne, teologiczne, dotyczące historii zakonu, słowniki, zbiory kazań i żywotów świętych, książeczki dydaktyczne.

OBIEKTY SZLAKU

Opis, zdjęcia, praktyczne informacje

Kościół Świętych Apostołów Filipa i Jakuba przy Klasztorze Dominikanów

Drewniany Kościół Świętych Apostołów Filipa i Jakuba oraz Klasztor Dominikanów zbudowano na przedmieściu Łukiszek w 1642 r. Obowiązkiem zakonników było za darmo chować ubogich i nieść im kościelną pomoc. Znajdowały się tu wówczas cmentarze miejskie, na których chowano nędzników. Drewniany Kościół spłonął podczas walk z wojskami moskiewskimi , a w XVIII w. odbudowano murowaną świątynię, która nie zmieniła się aż po dziś dzień. W okresie komunizmu w Kościele urządzono skład owoców i warzyw, później – pomieszczenie gospodarcze Teatru Opery i Baletu. Do 2004 r. w dawnym klasztorze działał szpital.

Wizerunek Matki Boskiej Łukiskiej słynął z cudów w Kościele Dominikanów od końca XVII w. Ikonę tą z „walk moskiewskich” przywiózł generał artylerii Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosta Łoździei Maciej Korwin Gosiewski. Niedługo po tym dokonywały się tu cuda za pośrednictwem wizerunku Matki Boskiej Łukiskiej, opisane w książce pt. „Mistyczna fontanna” w 1737 r.

W okresie komunizmu uważano, że cudowna ikona zaginęła, okazało się jednak, że jest przechowywana w Kościele św. Rafała, znajdującym się po drugiej stronie rzeki. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, ikonę zwrócono Kościołowi św. Filipa i Jakuba, a Kościół przywrócono Dominikanom. Założono tu generalne centrum wikariatu Dominikanów z Białorusi, Estonii, Łotwy i Litwy. W 2015 r. po raz pierwszy zabrzmiał odrestaurowany karylion kościelny – unikalny instrument składający się z 61 dzwonów. Jest on największy w krajach bałtyckich.

Kościół czynny:
I-VII – 10.30-19.00
Brzmienie karylionów można usłyszeć codziennie
Mini koncert – 12.55
Średniowieczna pieśń dominikańska „Salve Regina” – 19.15
Msza święta (j. litewski):
I-VI – 12.00, 18.00
VII – 9.00, 11.00, 18.00

Msza święta (j. polski):
VII – 16.00

+370 5 212 46 11

Kościół Świętego Ducha (Dominikanów)

Uważa się, że pierwszy gotycki Kościół stał w tym miejscu już za czasów Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina, został jednak zburzony przez Krzyżaków. W 1408 r. Witold Wielki wzniósł nowy Kościół, który na początku XVI w., z inicjatywy Wielkiego Księcia Litewskiego i króla polskiego Aleksandra, został przekazany Zakonowi Dominikanów.

W XVII w. Kościół zrekonstruowano po kilku pożarach i dzisiaj ma charakter późnego baroku. Wnętrze w stylu rokoko uznawane jest za jedno z najcenniejszych wnętrz Kościołów litewskich. Kościół słynie także z niemal w pełni oryginalnie zachowanych organów z XVIII w., szesnastu ołtarzy i podziemi, w których w ciągu stuleci chowano mieszkańców miasta, ofiary pomoru i innych epidemii, żołnierzy armii Napoleona. Po powstaniach w XIX w. w zamkniętym przez władze carskie klasztorze utworzono magistraty, mieszkania i więzienia, tajne instytucje działające na rzecz przemysłu wojennego.

W 1986 r. w tymże Kościele, z inicjatywy  proboszcza parafii Świętego Ducha, obecnego biskupa Grodna Aleksandra Kaszkiewicza, powieszono Obraz Jezusa Miłosiernego, który sprowadzono z powrotem z Białorusi do Wilna i odrestaurowano. W 1933 r. św. Jan Paweł II podczas wizyty na Litwie modlił się w tym Kościele przy Obrazie Jezusa Miłosiernego i spotkał się z Litwinami pochodzenia polskiego oraz z polskimi katolikami z Litwy (przy wejściu do Kościoła widnieje tablica upamiętniająca tę wizytę). Po tym jak Kościół św. Trójcy został wyremontowany i otrzymał tytuł Sanktuarium Bożego Miłosierdzia, Obraz przeniesiono do tego Sanktuarium dekretem kardynała Audrysa Juozasa Bačkisa w 2005 r.

W 2015 r. Arcybiskup Metropolita Krakowski kardynał Stanisław Dziwisz podarował parafii relikwie z krwią św. Jana Pawła II. Relikwiarz z niezmiernie cenną dla parafian relikwią został wkomponowany w ołtarz św. Jana Pawła II w prawej nawie Kościoła.

Msza święta (j. polski):
I-VI – 15.00, 18.00
VII – 8.00, 9.00 (dla dzieci), 10.30, 12.00 (dla młodzieży), 13.30, 18.00

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Kalwarii Wileńskiej

Droga Krzyżowa w Kalwarii Wileńskiej została przygotowana w podzięce Bogu za zwycięstwo nad wojskiem carskiej Rosji i poświęcona w 1669 r. Dominikanie z klasztoru Ducha Świętego w Wilnie pielęgnujący to miejsce, wspierani przez możnowładców i wzniosłych duchownych, w 1772 r. zbudowali tu Kościół Znalezienia Krzyża Świętego i 20 nowych kaplic. Do XX w. kompleks rzadko ulegał zmianom. Więcej szkód dokonała tylko armia napoleońska i bolszewicy. W 1962 r. na rozkaz władz radzieckich, w ciągu jednej nocy wysadzono niemal wszystkie stacje Drogi Krzyżowej, nie powstrzymało to jednak ludzi przed pielęgnowaniem kultu Męki Pańskiej. Drogę Krzyżową przemierzali członkowie potajemnych wspólnot zakonnych i grupy wiernych. Odbudowę stacji Drogi Krzyżowej rozpoczęto jedynie po odzyskaniu przez Litwę niepodległości i zakończono w 2002 r. Długość obecnej Drogi Krzyżowej w Kalwarii wynosi 7 km i składa się z 35 stacji.

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego jest kompozycyjnym i ideowym centrum Kalwarii Wileńskiej. Wysokie wzgórze, na którym został wzniesiony Kościół, w topografii Kalwarii odpowiada  Górze Golgoty. Ołtarz Wielki, zwany inaczej ołtarzem Chrystusa Ukrzyżowanego, jest najważniejszą stacją Drogi Krzyżowej ku czci śmierci Zbawiciela na Krzyżu. Wisząca w Ołtarzu figura Chrystusa Ukrzyżowanego uchodzi wśród wiernych za cudowną. Relikwia św. Krzyża jest wystawiona pod szklanym kloszem w ołtarzu Matki Boskiej Bolesnej. Ściany i sklepienia Kościoła zdobią spektakularne freski z końca XVIII w.

W ołtarzu Najświętszej Maryi Panny w lewej nawie czczony jest obraz Najświętszej Maryi Panny Bolesnej. Nad Obrazem Jezusa Miłosiernego znajduje się charakterystyczny dla Dominikanów obraz Najświętszej Maryi Panny Różańcowej namalowany w XVII w. W lewej nawie mieści się ołtarz św. Hiacynta (Jacka), pamiętający czasy Dominikanów.

Kościół otwierany jest na godzinę przed Mszą świętą.
Msza święta (j. litewski):
I-V – 7.00, 18.00 (czas zimowy) 19.00 (czas letni)
VI – 18.00
VII – 10.30 (dla dzieci), 12.00, 16.00 (dla młodzieży)
Msza święta (j. polski):
I-VI – 17.00 (czas zimowy) 18.00 (czas letni)
VII – 9.00, 13.30
Odpust:

Zielone Świątki.

Uczczenie relikwii Krzyża Świętego – dnia 14 każdego miesiąca. Msza święta w Kościele o godz. 12.00 (j. litewski), 13.30 (j. polski).

Pielgrzymi przemierzający Drogę Krzyżową otrzymują odpust od pierwszej niedzieli maja do dnia 14 września.

Figura św. Hiacynta (Jacka)

Św. Hiacynt był jednym z pierwszych braci, którego sam św. Dominik przyjął do zakonu. Po ukończeniu nowicjatu i złożeniu ślubów został wysłany wraz z innymi braćmi na misję do Polski. Kiedy w 1228 r. utworzono w Polsce prowincję zakonu Dominikanów, św. Hiacynt został mianowany prowincjałem, jednak nie przyjął tego tytułu.

Na misję przeważnie był kierowany do Rosji, Prus i Polski. Przypuszcza się, że odwiedził Litwę      (około 1231 r.), Łotwę, Danię, Szwecję i Norwegię. Właśnie dlatego nazywany był „Apostołem Północy”. Według legendy, podczas ataku Tatarów na Kijów, św. Hiacynt w cudowny sposób uratował monstrancję z Najświętszym Sakramentem i figurą Najświętszej Maryi Panny. Dlatego właśnie w ikonografii zwykle przedstawiany jest z monstrancją lub kustodią w jednej ręce i figurką Matki Bożej z Dzieciątkiem w drugiej.

Zmarł 15 sierpnia 1257 r. w Krakowie. Liturgiczny obchód przypada na dzień 17 sierpnia. W 1527 r. został beatyfikowany, w 1594 r. kanonizowany i ogłoszony przez Kościół świętym. W 1686 r. papież Innocenty XI ogłosił go patronem Litwy.

W 1501 r. dominikańscy zakonnicy zbudowali  w pobliżu byłych granic miasta Wilna drewnianą kaplicę ku czci św. Hiacynta.

Św. Hiacynt uznawany jest za patrona podróżników, dlatego kaplica przeznaczona jest na modlitwę w intencji podróżujących, ruszających z Wilna w daleką drogę. Murowana kaplica została zbudowana już w czasie baroku, a nowa figura powstała w 1901 r. Stara drewniana rzeźba została przeniesiona do Kościoła Świętych Apostołów Filipa i Jakuba i umieszczona w kaplicy św. Hiacynta.