Jesuits in Vilnius. Szlak Jezuitów w Wilnie. Historia Zakonu Jezuitów.

4 Obiekty

9 Kilometrów

2 Godziny

Pierwsi Jezuici przybyli do Wilna w 1569 r. Biskup wileński Walerian Protasewicz zaprosił ich na Litwę w celu wzmocnienia wiary katolickiej w czasie rozprzestrzeniania się idei reformatorskiej. Z niewielkiej misji Jezuitów w Wilnie uformowała się odrębna litewska prowincja Jezuitów. Z Kolegium, założonego przez Jezuitów, wyrósł Uniwersytet Wileński – jedna z najstarszych i najbardziej znanych uczelni Europy Środkowo-Wschodniej. W latach 1773-1814 litewscy Jezuici odegrali ważną rolę w zapewnieniu ciągłości Towarzystwa Jezusowego. W 1773 r. po wprowadzeniu przez papieża kasaty Zakonu Jezuitów, na części terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego, zajętej przez Imperium Rosyjskie, dekret papieski nie został promulgowany, dlatego Połock został centrum wspólnoty zakonnej, której przewodniczyło trzech Litwinów. W 1820 r. Jezuici zostali wydaleni z granic Imperium Rosyjskiego. Na Litwie ich działalność wznowił ojciec Benedykt Andruszka w 1923 r. W okresie komunizmu Jezuici angażowali się w rozmaitą działalność podziemną, zajmowali się wydawaniem pisma „Kronika Kościoła Katolickiego na Litwie”, a po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, zostali oficjalnie zarejestrowani w 1990 r.

OBIEKTY SZLAKU

Opis, zdjęcia, praktyczne informacje

Kościół Jana Chrzciciela i św. Jana Apostoła Ewangelisty

Budowa Kościoła jest kojarzona ze chrztem Litwy – król Polski i Wielki Książę Litewski Jagiełło rozpoczął budowę Kościoła przy rynku w 1386 r. W 1571 r. król Zygmunt August przekazał Kościół parafialny Jezuitom. Obok Kościoła założyli oni Kolegium Jezuitów w Wilnie (obecnie Uniwersytet Wileński). Okoliczności historyczne zadecydowały o tym, że przeznaczenie Kościoła zmieniało się wielokrotnie, zawsze jednak otaczała go społeczność akademicka, która stała się częścią najważniejszego i najstarszego kompleksu Uniwersytetu Wileńskiego w Środkowej i Wschodniej Europie.

W 1737 r. Kościół gotycki został przebudowany, nabrał form późnego baroku i pozyskał jedną z najładniejszych w Europie fasad kościelnych (architekt Krzysztof Gałubicki). W 1826 r. zaprezentowano jego południową część, natomiast w 1902 r. powstały witraże. W 1948 r. Kościół został zamknięty i przekształcony na magazyn, później założono tu Muzeum Nauki. Jezuici troszczyli się o Kościół w latach 1570-1800, służą w nim również teraz od czasów ponownej konsekracji, która miała miejsce 11 października 1991 r.

Za filary Kościoła uznawanych jest dwanaście posągów św. Janów i innych świętych, reprezentujących Kościół powszechny – jest to panteon świętych i męczenników Janów, który przesądził o tytule Kościoła. Niegdyś miejsca dawnych ołtarzy oznaczone były pomnikami znamienitych osobistości. W głównym ołtarzu wyróżnia się ozdobne tabernakulum, Ukrzyżowany, rzeźby wszystkich świętych i chrztu Jezusa, także obrazy patronów świątyni, wizerunki świętych Jezuitów.

Powstała w 2016 r. w prawej nawie przy ołtarzu kaplica nazwana imieniem, pracującego tu przed       II wojną światową, księdza Alfonsa Lipniuna, przeznaczona jest na duszpasterstwo wspólnoty Uniwersytetu Wileńskiego, jednocześnie stanowi pewnego rodzaju nowoczesną styczność z komfortową przestrzenią barokowego Kościoła.

Przez łuk ołtarza widać tradycyjną figurkę Maryi Panny Loretańskiej, sprowadzonej z Włoch w 1647 r. Wkrótce zaczęła słynąć cudami i stała się znana w Europie. Studenci modlili się do niej podczas egzaminów. Po II wojnie światowej figurka została przekazana do Muzeum Sztuki w Wilnie, później odrestaurowana i przekazana Katedrze (można ją zobaczyć w kaplicy Wołłowiczowskiej). W Kościele św. Janów czczona jest kopia figurki stworzona przez restauratorów. Między sześcioma kaplicami Kościoła znajduje się kaplica NMP Pocieszycielki Strapionych (w lewej nawie pierwsza od głównego wejścia). W jego centrum – ołtarz z obrazem Maryi Panny z Dzieciątkiem Jezus z XVIII w., pokryty metalowymi sukienkami. Druga kaplica poświęcona jest św. Annie, nazywana jeszcze kaplicą Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, gdyż jej portal (ozdobne wejście do kaplicy) przedstawia Matkę Bożą w Niebiosach, otoczoną dwoma aniołami stróżami. W czwartej kaplicy, zwanej kaplicą Bożego Ciała (Ogińskich), przechowywany jest Najświętszy Sakrament i czczony jeszcze jeden wizerunek Maryi Panny z Dzieciątkiem na ręku.

Dzwonnica Kościoła św. Janów czynna:
Od maju do września
I-VII – 10.00-19.00
Od czerwca do lipca
I-VII – 11.00-20.00
Od października do kwietnia dzwonnica nieczynna.
Msza święta (j. litewski):

Od września do czerwca

II-IV – 18.00 (w kaplicy)
III – 7.30 (w kaplicy)
VII – 11.00, 13.00

Od czerwca do sierpnia
VII – 11.00

Więcej informacji na temat kompleksu Uniwersytetu Wileńskiego  www.muziejus.vu.lt

www.jonai.lt

Kościół św. Kazimierza i Klasztor Jezuitów

To drugi Kościół w Wilnie (po św. Janach) założony przez Jezuitów, zbudowany ku czci patrona Litwy św. Kazimierza. Jego budowę rozpoczęto zaraz po kanonizacji św. Kazimierza w 1604 r. Kościół uważany jest za najważniejszą świątynię Jezuitów w Wielkim Księstwie Litewskim. Budowa Kościoła oraz domus professa zbiegła się z założeniem litewskiej prowincji Jezuitów. Domus professa był najważniejszą i najbardziej znaczącą jednostką strukturalną prowincji Jezuitów, ponieważ mieszkał w nim Prowincjał i inni zakonnicy, którzy przeszli wszystkie etapy formacji zakonnej i złożyli ostatnie uroczyste śluby: trzy proste zakonne i czwarty – posłuszeństwo papieżowi (łac. professio).

Kościół św. Kazimierza został wzniesiony na wzór Kościoła Il Gesu w Rzymie (Kościół Najświętszego Imienia Jezus) i należy do najnowocześniejszych świątyń wczesnego baroku, zbudowanych na planie krzyża z kopułą. Po ostatnim pożarze w 1749 r., Kościół został zrekonstruowany, wzniesiono nową kilkustopniową kopułę, zwieńczoną koroną wielkoksiążęcą. Jest to jedna z najwspanialszych kopuł w Europie.

W XVII w. pod wielkim ołtarzem Jezusa Ukrzyżowanego znajduje się miejsce pochówku Jezuitów, ozdobione jednobarwnymi wizerunkami Ukrzyżowanego Jezusa, Zmartwychwstania Jezusa, Najświętszej Maryi Panny oraz klęczących i modlących się w trumnie zmarłych zakonników. Przypuszcza się, że krypta została zalana w trakcie odbudowy Kościoła po najeździe Rosjan i Kozaków w  połowie XVII w. Krypta została przypadkowo odkryta w 1991 r. Ponownie pochowano w niej około 200 szczątków, znalezionych w innych piwnicach Kościoła. W krypcie czczona jest relikwia                 św. Andrzeja Boboli, który w 1622 r. w tym właśnie Kościele przyjął święcenia kapłańskie i pracował tu 12 lat.

W XVIII w. w Kościele św. Kazimierza zbudowano 13 murowanych ołtarzy, zachował się jedynie główny ołtarz i dwa znajdujące się po lewej i prawej stronie ołtarza głównego. Niektóre obrazy zniszczonych ołtarzy obecnie wiszą w Kościele św. Janów. W głównym ołtarzu barokowym z XVIII w. – widnieją dzieła znanego współczesnego artysty Antoniego Kmieliauskasa.

Po powstaniu z 1831 r. Kościół został zamknięty, a w latach 1864-1868 przebudowany na Sobór  św. Mikołaja. Obniżono wówczas wieże, zastąpiono znajdującą się na kopule mitrę wielkoksiążęcą prawosławną kopułką. W okresie międzywojennym Kościół zwrócono katolikom, w okresie radzieckim działało tu Muzeum Ateizmu, a po odzyskaniu przez Litwę niepodległości Kościół powrócił do Jezuitów.

Kościół czynny:

Od maja do października
I-VI – 11.00-19.00
VII – 8.00-19.00

Msza święta (j. litewski):
I-V – 17:30
VII – 10.30, 12.00
Msza święta (j. rosyjski):
VII – 9.00
+370 5 212 1715

Kościół św. Ignacego

Kościół zalicza się do Szlaku Bożego Miłosierdzia i Jezuitów w Wilnie.

Kościół św. Ignacego nosi zlitewszczoną nazwę założyciela Towarzystwa Jezusowego św. Ignacego Loyoli. Na obrazie malarza (1757 r.), widniejącym nad głównym ołtarzem Kościoła, przedstawiona jest wizja św. Ignacego, której doznał z dwójką przyjaciół podczas podróży do Rzymu.

Historia Kościoła sięga 1569 r., kiedy to pierwsi przedstawiciele Jezuitów pojawili się w Wilnie, założyli tu nowicjat zakonny i budynki gospodarcze. Podobnie jak i inne Kościoły jezuickie na Litwie tak i Kościół św. Ignacego był bazyliką z kopułą i dwiema wieżami po obu stronach prezbiterium, a jego wnętrze było bogato zdobione wartościowymi freskami. W 1737 r. Kościół mocno ucierpiał od pożaru. W połowie XVIII w. został zrekonstruowany pod kierunkiem architekta Tomasza Żebrowskiego.

W 1798 r. klasztor i Kościół zostały przekazane wojsku rosyjskiemu. Wówczas wyburzono ołtarze wykonane ze sztucznego marmuru, rozkuto profile, przestrzeń Kościoła porozdzielano na 3 piętra, w Kościele rozlokowano żołnierzy, urządzono stajnie. Po powstaniach z 1831 i 1863 r. w klasztorze i Kościele utworzono koszary wojska carskiego, stajnie, kasyno oficerskie – Kościół jako budynek sakralny został zniszczony.

Na prośbę biskupa Jurgisa Matulaitisa w 1924 r. do Wilna wrócił kapelan wojskowy bł. Michał Sopoćko, z inicjatywy którego Kościół został zrekonstruowany na potrzeby duszpasterstwa wojskowego i ponownie konsekrowany w 1929 r. Na sklepieniach obecnego Kościoła można zobaczyć orientalne fragmenty odsłoniętej polichromii, powstałej w trakcie prac nadzorowanych przez           ks. M. Sopoćkę. Kościół nie odzyskał barokowych zdobień – jego fasada jest przejawem baroku z pierwszej połowy XVII w. W okresie komunizmu w Kościele urządzono kino z magazynem. Obecnie z budynków klasztoru korzysta Ministerstwo Obrony Narodowej Litwy, kino, restauracja, Litewska Biblioteka Techniczna. Po odzyskaniu i uporządkowaniu Kościoła, Ordynariusz Wojska Litewskiego biskup Eugeniusz Bartulis w 2004 r. ogłosił Kościół św. Ignacego głównym Kościołem Ordynacji Wojska. Czczony w Kościele Obraz Jezusa Miłosiernego znajdował się w kaplicy mieszczącej się w obozie Zespołu Odbudowy Prowincji Ghor w Afganistanie w latach 2011-2013.

Kościół czynny:
I-VI – 16:30–18.00
VII – 10.00–12.00
Msza święta (j. litewski):
I-VI – 17.15
VII – 10.30

Kościół św. Rafała Archanioła

Kościół św. Rafała Archanioła i Dom Jezuitów były przeznaczone dla zakonników, przygotowujących się do złożenia ostatnich uroczystych ślubów. Kompleks klasztoru i Kościoła został zbudowany w dzielnicy Śnipiszki, na skrzyżowaniu ulic. Obok znajdowało się niewielkie wzgórze, na którym w około 1710 r., w czasie gdy w Wilnie panowała zaraza, zbudowano kapliczkę z figurą Chrystusa niosącego Krzyż, uważaną za cudowną.

Kościół poświęcono w 1730 r. W 1773 r. po rozwiązaniu Zakonu Jezuitów, Kościół i klasztor zostały oddane w ręce Zakonu Pijarów, którego założeniem było – wychowanie młodzieży chrześcijańskiej w szkołach. W 1791 r. Kościół stał się świątynią parafialną i został przekazany parafii Pilaitė                  (pol. Zameczek), w klasztorze urządzono koszary, w Kościele – pomieszczenie gospodarcze. W 1860 r. Kościół zwrócono katolikom. Klasztor zrekonstruowano w 1974 r., częściowo przywracając mu pierwotny wygląd. Obecnie w klasztorze znajduje się Departament Dziedzictwa Kulturowego.

Kościół jest barokową, trzynawową świątynią w typie bazyliki, zachowało się w nim dziewięć ołtarzy. W Kościele przechowywanych jest kilka nieco bardziej znanych obrazów, przypominających o Jezuitach z XVII w. : „Św. Ignacy Loyola”, „Św. Franciszek Ksawery”, wizerunek założyciela Zakonu Pijarów św. Józefa Kalasancjusza. W głównym ołtarzu widnieje św. Rafał Archanioł, który przyprowadza do domu młodego Tobiasza z ciężkiej wędrówki.

14 sierpnia 1904 prezydent Litwy Antanas Smetona i Zofia Chodakowska – Smetona zawarli związek małżeński w tym Kościele.

Msza święta (j. litewski):

Wrzesień-maj
I-VI – 7.00, 17.00
VII – 7.00, 10.30, 11.30, 17.00

Czerwiec-sierpień
I-VI – 7.00, 17.00
VII – 7.00, 11.30, 17.00

Msza święta (j. polski):

Wrzesień-maj
I-IV – 7.30, 18.00
V – 7.30, 13.00, 18.00 (j.rosyjski)
VI – 7.30, 18.00
VII – 8.00, 9.00, 13.00, 18.00

Czerwiec-sierpień

I-IV – 7.30, 18.00
V – 7.30, 13.00
VI – 7.30, 18.00
VII – 9.00, 13.00, 18.00

Kościół czynny:

Od czerwca do września
I-VI – 6.30-9.00; 17.00-19.00
VII – 6.30-14.30; 17.00-19.00

Od września do czerwca
I-VI – 6.30-9.00; 15.00-19.00;
VII – 6.30-14.30; 16.00-19.00

+370 5 272 4164